آموزش مهارت های زندگی از نگاه نهج البلاغه

امام علی(ع) در کتاب نهج البلاغه، بهترین و کاملترین مهارتxadهای زندگی را به مخاطبان خود آموزش میxadدهد. از نظر ایشان ندانستن ارزش خویش و نداشتن مهارت خودآگاهی، زمینهxadی نابودی شخص را فراهم میxadکند و با اتخاذ تصمیمات مناسب و خلاقانه، آینده خود را تضمین کرد و از هر اشتباه و لغزش به دور بود.

خودآگاهی در حقیقت توانایی شناخت خود و آگاهی از ویژگیxadها، نقاط ضعف و قوت، تمایلات، ترس ها و انزجارهای خویش است.

رشد خودآگاهی به فرد کمک می کند تا دریابد، تحت استرس قرار دارد یا نه و این معمولاً پیش شرط و شرط ضروری روابط اجتماعی و روابط بین فردی موثر و هم دلانه است. خودشناسی پیش نیاز روابط موثر اجتماعی و بین فردی است و در ایجاد همدلی و همxadحسی با دیگران نقش مهمی دارد.

اکثر مکاتب و روشxadهای مشاورهxadای و روان درمانی در روانxadشناسی و حتی پیش از آنها در مکاتب الهی و به ویژه اسلام و آموزهxadهای دینی و احادیث و روایات ائمهxadی اطهار (ع) افراد را به تدبر در خویشتن فراخوانده اند. امام صادق (ع) در این باره میxadفرماید: «شناخت خویشتن، سودمندترین دانشxadها است».

مهارت خودآگاهی یکی از اساسیxadترین مهارتxadهای زندگی است. در نهج البلاغه و سخنان گهربار مولا علی (ع)، به کرات نسبت به فراگیری و ارزش والای این مهارت در زندگی اشاره شده است. امام علی (ع) در حکمت 149 دربارهxadی ضرورت خودآگاهی و خودشناسی چنین میxadفرماید: «کسی که ارزش خود نشناخت جان خود را باخت».

امام (ع) در حکمت فوق که بیxadشک یکی از پربارترین سخنان است به وضوح به ارزش والای خودآگاهی اشاره و فراخوانده است.

ایشان، عدم آگاهی و شناخت از خویشتن را با نابودی شخص برابر دانسته است. امام (ع) در فراز دیگری از سخنانش، به همین ضرورت اشاره میxadکند: «دانا کسی است که ارزش خود را بشناسد و در نادانی انسان همین بس که اررزش و قدر خویش را نداند».

توانایی تصمیمxadگیری درست، به فرد کمک می کند تا به نحو موثرتری در مورد مسایل زندگی تصمیم گیری کند. اگر اشخاص بتوانند در مورد اعمال خود، فعالانه تصمیم بگیرند، و جوانب متفاوت انتخاب ها را بررسی، و پیامد هر انتخاب را ارزیابی کنند، مسلما در سطوح بالاتر سلامت روانی قرار خواهند گرفت. «تصمیمxadگیریxadهای غیرمنطقی و نادرست باعث اضطراب و افسردگی میxadشود و تصمیمxadگیری عاقلانه آیندهxadای روشن را پیش روی فرد میxadگذارد و اطمینان و آرامش ویژهxadای را به زندگی فرد میxadبخشد».

معلم انسانxadساز ما، چنین به تدریس مهارت تصمیمxadگیری میxadپردازد: برای قدم گذاشتن در مسیر صحیح زندگی و انتخاب راه درست از نادرست، ابتدا باید تمامی جوانب کار را سنجید و از تصمیمxadهای گذشتگان و پیامدهای آنxadها عبرت گرفت و به آنxadها نظر افکند تا بهترین راه را انتخاب کرد و بهترین تصمیم را گرفت. وی اندیشیدن قبل از هر تصمیم و ارادهxadای را بهترین راه مصون ماندن از اشتباهات جبرانxadناپذیر میxadداند.

«هرکس باید از کار خویش بهره گیرد، و انسان بینا کسی است که به درستی شنید و اندیشه کرد، پس به درستی نگریست و آگاه شد، و از عبرتxadها پند گرفت، سپس راه روشنی را پیمود، و از افتادن در پرتگاهxadها و گم شدن در کوره راهxadها، دوری کرد، و کوشید تا عدالت را پاس دارد و برای گمراهان جای اعتراض باقی نگذارد، که در حق سختxadگیری کند، یا در سخن حق تحریف روا دارد، یا در گفتن سخن راست بترسد».

کتاب نهج البلاغه، نه تنها حاوی مهارتxadهای اساسی مورد نیاز زندگی است بلکه با تامل و تدبر در آن میxadتوان به هزاران هزار مهارت ارزشمند دیگر در زندگی دست یافت که انسان را به کمال مطلوب خویش در زندگی میxadرساند و او را در مقابل هر مشکل و تنش و ناملایمات زندگی مقاوم میxadسازد.

محتوا و روش¬های آموزشی در مدارس...